Inyigisho

Tumenye Bibiliya :uburyo Imana yagiye irema ibinyabuzima

Uraho neza nshuti muvandimwe ukurikiye TUMENYE BIBILIYA. Amahoro
y’Imana nabane nawe.
Mu kiganiro cy’ubushize, twabonye ko umurongo wa mbere w’Itangiriro igice cya mbere ari ni
rimwe mu magambo akomeye kuruta ayandi, kandi kugeza n’ubu dusanga iri jambo rikomeje
gutera urujijo abantu. Ndatekereza ko uyu murongo ariwo wa mbere utubwira neza iremwa
nyakuri ry’ibintu byose, nkuko tuzabibona mu biganiro biri imbere; bivuga ibijyanye no
kuremwa k’umuntu n’inyamanswa kandi ibi byose tukaba tubisanga muri iki gitabo
cy’Itangiriro. Iyi ni inkuru y’iremwa, kandi ndemeza ko ari incamake nyayo.
Uwitwa Dr. Ralph, umwarimu w’ibinyabuzima cyangwa Biologie mu rurimi rw’amahanga;
akaba n’umuyobozi ushinzwe gutunganya gahunda z’abanyeshure barangiza amashuri muri
Kaminuza ya California i Davis yigeze kuvuga ku ihame cyangwa se “theorie yo kurema.” Iyo
theorie cyangwa se iryo hame yaryise “stork” ariko igitangaje ni uko iyo theorie itari muri
Bibiliya namba, nyamara ibyo kurema byanditswe muri Bibiliya. Dusanga ibyo yagereranije
bidahuye; kubera ko Bibiliya ivuga uko byose byagenze kuva isi yaremwa; ikavuga kandi n’ibyo
kororoka; kandi iyo usoma Bibiliya neza ntaho uzigera usanga yemeza ibi byavuzwe na Dr.
Ralph! Ndabizi neza ko abantu benshi bazi byinshi kubyerekeranye no kurema mu buryo
busanzwe; kuko wenda babyiga mu isomo ry’ibinyabuzima rizwi ku izina rya Biologie, ariko
bazi bike muri Bibiliya.
Twabonye kandi ko, iyo tugarutse nanone ku kibazo cy’inkomoko; dusanga gitera
kutumvikana no kudahuza amagambo menshi; kandi ni cyo kintu gitera ibibazo kuruta ibindi.
Kuko buri gihe usangamo ibyo abantu bagiye bongeramo bagashaka ko amagambo yabo
yumvikana kuruta ibyo Imana ivuga. Hano tuhabona ibice bibiri bikomeye by’abantu bavuga
kuri iki kibazo cy’inkomoko, kandi bakora ibishoboka byose kugira ngo abantu bumve ibyabo.
Igice cya mbere kivuga ko gishingiye ku bushakashatsi busanzwe, bakizera ibyo isomo
ry’ibinyabuzima (Biologie) rivuga. Ibyo bizera n’ibyo bakura mu bushakashatsi. Mu kanya kari
imbere turaza kurebera hamwe icyo bavuga ku bijyanye no kuremwa. Ikindi gice cya kabiri
kigizwe n’abantu bize iby’Ijambo ry’Imana ari byo benshi bita Theologie. Aba ngaba usanga
bibwira ko bafite ibitekerezo biri hejuru bagashaka kwerekana ko bazi uburyo Imana
yabigenjenje. Akenshi usanga bishingikiriza ukuri kw’ibyo bize, maze uko kuri bagashaka
kukugereranya n’ukuri kwa Bibiliya.
Abantu benshi bagerageje gutanga ibitekerezo byinshi bijyanye no kuremwa kw’isi. Bamwe
bavuga ko ari umugani. Ndemera ko kuremwa ku isi kurenze cyane ibyo twebwe abana b’abantu
twibwira; ariko nanone kudasobanukirwa uko isi yaremwe ntabwo byatuma tuvuga ngo ni
umugani! Rero hari abumva bibarenze maze bagatangira bakavuga ngo kurewa ku isi ni
umugani! Imana itubabarire. Hari abandi bizera ko isi yatangiriye ku busa. (nta na hamwe
Bibiliya ibivuga uko, ahubwo itubwira ko Imana yayiremye). Abandi na bo bavuga ko isi idafite
aho yavuye ahubwo bakemeza ko isi yahozeho. Abandi na bo bakavuga ko isi yaremwe; yewe
hari n’abandi bantu benshi batizera bagerageza kwandika basobanura inkomoko y’isi uko bitari.
Twabonye ko igitekerezo kivuga ku ihindagurika ry’umuntu cyangwa se (theorie ya
evolution) gifite ibice byinshi. Ariko ibyo bice ntabwo bigaragaza ukuri kose. Ibyo byose ni
ugukekeranya ntabwo aba bahanga b’iyi theorie ya evlution bavuga ibintu bifite ukuri kuko biba
bishingiye ku marangamutima n’ubwenge byabo. Ngerageza kureba ibyo abarimu bigisha mu
masomo na za science; ariko ntabwo bajya batanga umurongo mwiza; ariko ntawarenganya
abarimu kuko na bo bavuga ibyo bigishijwe mu ishuri. Abemera ihame ry’ihindagurika cyangwa
theorie ya evolution; na bo ubwabo ntibahuza. Mu gitabo yise Implications of Evolution,
umugabo w’umu evolutioniste wemera ibyo guhindagurika kw’ibintu, witwa Dr. Kerkut,
wakoraga mu ishami ry’amasomo y’ubumenyamuntu n’ibinyabuzima ari byo Physiology and
Biochimie muri Kaminuza ya Southampton mu Bwongereza; yanditse agira ati: “inyamaswa
nyinshi zirahindagurika zikavamo andi moko y’inyamanswa mashya”. Ibi ni byo yise ngo
“Special Theory of Evolution” tugenekereje mu Kinyarwanda ni ihame ridasanzwe
ry’ihindagurika ry’ibintu. Hari indi theorie cyangwa ihame rivuga ko ibiri kw’isi byose bifte
inkomoko imwe, ngo byavuye ahantu hamwe iyo nkomoko y’ibyo bintu nayo ikaba yaravuye mu
yindi nkomoko itazwi. Iyi theorie cyangwa iryo hame ngo ryitwa “General Theory of Evolution”
ariko naryo nta kuri gufatika rifite ahubwo n’igitekerezo nk’ibindi byose.
Uyu munsi turakomeza kwiga ku gice cya mbere cyo mu Itangiriro kugira ngo turusheho
kumenya byinshi bijyanye no kuremwa kw’isi.
Itangiriro 1:2. “Isi yari itagira ishusho, yariho ubusa busa, umwijima wari hejuru
y’imuhengeri, maze Umwuka w’Imana yagenderaga hejuru y’amazi”
Nubwo hariho benshi batemera ibi bintu kuva mu myaka yashize, ndizera ko habayeho ikintu
kidasanzwe cyabaye hagati y’umurongo wa mbere n’uwa kabiri. Kandi hari byinshi
bibigaragaza. Dushingiye ku buryo isi ikoze nk’uko tubirebesha amaso biraboneka ko hari
icyabaye ku isi!
Birumvikana ko isi niyo abantu batuyeho, kandi ibyanditswe bivuga ko isi itari “ifite
inshusho, kandi ngo yari irimo ubusa busa.”
“Umwijima wari hejuru y’imuhengeri” bishaka kuvuga itarimo Iman. “idafite ishusho, kandi
irimo ubusa” aya n’amagambo anejeje rwose. “Idafite inshusho” ni ijambo ry’igiheburayo rivuga
“tohu”, bisobanura kurimbuka. “ubusa” ni jambo ry’igiheburayo rivuga “bohu”, naryo
risobanura ubusa. Twamenya ko aya magambo ari ubuhanuzi bwa Yesaya: “Kuko Uwiteka
waremye ijuru ari we Mana, ari we waremye isi akayikomeza, ntiyayiremye idafite ishusho
ahubwo yayiremeye guturwamo aravuga ati “Ni njye Uwiteka, nta wundi ubaho” (Yesaya
45:18). Imana yaremye isi kugira ngo iturwemo, kandi niyo yaje kuyiha umuntu ngo ayibemo.
Ubushakashatsi bwakozwe n’abanyabwenge bwerekanye ko isi ishobora guturwamo
n’abantu gusa. Ndizera ko Itangiriro ritubwira ko iyi si yahindutse kuko mbere yaridafite ishusho
irimo ubusa kandi idashobora guturwamo nk’ukwezi ubwo Umwuka w’Imana yagendagendaga
hejuru ya mazi.
Ndizera ko isi yahuye nicyo kibazo cyo kumara igihe idatuwe. Ese icyo kibazo cyari bwoko
ki? Dushobora gutekereza ko hari ikindi kiremwa cyabayeho mbere ya Adamu. Kandi ibyo
dutekereza ko byaba byaratewe no kugwa kwa Lusiferi, inyenyeri yo mu ruturuturu waje
guhinduka Satani, umwanzi, nkuko tumuzi na n’ubu. Ndatekereza ko ibi byose birimo hano,
ariko Imana ntabwo yatubwiye byose uko biri. Ibyo bigaragara mugice cya mbere cy’Itangiriro.
“Kandi Umwuka w’Imana yagendagendaga.” Ijambo “yagendagendaga” risobanura
kubunda, nkuko inkoko ibunda hejuru y’imishwi yayo. yarabunze hejuru y’amazi. Hano tubona
ko Umwuka Wera yatangiye umurimo wayo nkuko dukomeza kubona ukomeza gukora. kongera
kurema cyangwa kurema bushya! Iki nicyo Umwuka akomeza gukora no muri twebwe.
Mwibuke ko Umwami Yesu yavuze ngo, “Umuntu utabyawe n’amazi n’Umwuka Wera,
ntashobora kubona ubwami bw’Imana” (Yohana 3:5). Amazi n’Ijambo ry’Imana. Ushatse
wabigereranya no kubatizwa ntakibazo. Ariko amazi asobanura Ijambo ry’Imana. Kandi
Umwuka w’Imana niwe nyiraryo. Ibi ni ngombwa ko tubimenya.
KUREMWA KW’ISI
Twabonye uko isi yaremwe ku murongo wa mbere mu gitabo cy’Itangiriro, tubona ishusho yayo
ku murongo wa kabiri, hano rero tubona ibirimo, n’uko yaremwe mu minsi itandatu (kumurongo
wa 3-31). Ndatekereza ko hano batubwira ibyakurikiyeho.
Hari ibintu byinshi hano nshaka kugira ngo umenye. Mu gitabo cyo Kuva 20:11, turasoma
ngo “Kuko mu minsi itandatu ari yo Uwiteka yaremyemo ijuru n’isi n’inyanja n’ibirimo byose,
…” Hano nta kintu kijyanye no kuremwa kirimo. Ahubwo muri iyi minsi itandatu Imana yari
iriho ifata ibintu yamaze kurema kera, ntabwo yaremaga ahubwo yasubiraga mu byo yaremye.
Birashoka ko Imana yategekaga ibyo yari yararemye kuva kera imyaka ibihumbi yashize.
Imana yazanye ubugingo ibushyira mu isi, kandi iremera umuntu isi. Icyo kiremwa nicyo
tugomba kumenya, kuko wowe nanjye uko niko twaremwe. Iki nicyo gituma iki gitabo
cy’Itangiriro kigira agaciro kuri twebwe uyu munsi.
UMUNSI WA MBERE UMUCYO
Imana iravuga iti “Habeho umucyo”, umucyo ubaho
Imana ibona ko umucyo ko ari mwiza, Imana itandukanya umucyo n’umwijima
Imana yita umucyo amanywa, umwijima iwita ijoro. Buragoroba buracya, uwo ni umunsi
wa mbere (Itang. 1:3-5).
Birashoboka ko ibyo byafashe amasaha makumyabiri n’ane, kuko sinzi ukundi twashobora
kubivuga mu bundi buryo. wamenya ko Imana yavuze iti, “Habeho umucyo.” Dusanga iryo
jambo ryarakoreshejwe inshuro icumi muri iki gice. “Habeho iki” habeho isanzure, habeho
umucyo, amazi ateranire hamwe, nibindi n’ibindi.
Hariho umuntu wabyise ngo ni amategeko icumi yo kurema. Aya ni amategeko y’Imana dusanga
hano.
“Imana iravuga iti, Habeho umucyo.” Ubu nibwo bwa mbere tubwirwa ngo Imana iravuga.
Aya niyo magambo ya mbere yanditswe muri Bibiliya.
UMUNSI WA KABIRI ISANZURE
Imana iravuga iti, “Habeho isanzure hagati y’amazi n’andi mazi, rigabanye amazi n’andi
mazi (Itangiriro. 1:6).
“Imana iravuga iti, Habeho isanzure” ijambo ry’igiheburayo rikoreshwa mu kuvuga isanzure ni
“raqia”, risobanura isanzure.
“Rigabanye amazi n’andi mazi.” Ibyo bisobanura iki? Nibyo, Imana igabanyamo kabiri
amazi. Hariho amazi yo hejuru hariho n’andi mazi munsi yacu.
Imana irema iryo sanzure igabanya amazi yo munsi y’isanzure n’ayo hejuru yaryo, biba
bityo (Itangiriro. 1:7).
Ubwo Dr Mc Gee yari mu kirwa cya Hawaii, haguye imvura igera nko kuri metero eshanu
z’ubutumburuke ahitwa Honolulu mu mwanya muto cyane. nibwo yashoboye kumenya ko muri
ako gace bari barimo hashobora kuba hagwa imvura ikaze igera kuri metero magana abiri.
Mwene data ibyo nibyo Imana yakoze. Yagabanije amazi yo hejuru nayo munsi.
Imana yita isanzure iryo sanzure ijuru. Buragoroba buracya, uwo ni umunsi wa kabiri
(Itangiriro 1 :8).
“Imana yita iryo sanzure ijuru.” Iri ntabwo ari ijuru nkuko uritekereza. Ugomba kumenya ko
hariho amajuru atatu dusanga mu byanditswe. Umwami Yesu yaravuze inyoni zo mukirere,
kandi ndatekereza ko ari iri juru rivugwa hano kuruyu murongo. Hanyuma hariho inyenyeri zo
mw’ijuru, ni ukuvuga ijuru rya kabiri, hariho kandi irya gatatu aho Imana ituye. Irya mbere
tubona niryo ibicu bifasheho kandi niryo inyoni zigurukiramo.
UMUNSI WA GATATU: AHUMUTSE KUBUTAKA N’IBITI
Imana iravuga iti “Amazi yo munsi y’ijuru ateranire hamwe, ahumutse haboneke.” Biba
bityo.
Imana yita ahumutse Ubutaka, iteraniro ry’amazi iryita Inyanja. Imana ibona ko ari byiza
(Itang. 1:9-10).
Dusanga hano amazi yaragabanijwe mu bice bibiri. Ubwa mbere amazi yo hejuru
yatandukanijwe nayo munsi. Hanyuma amazi atandukanwa n’ubutaka, (isi). Bishatse kutwereka
ko isi dutuyeho hari igihe yigeze kuba iriho amazi gusa. Ibyo byerekana ko icyo cyari igihano
cyahawe isi ya mbere yatambutse kandi nta kintu na kimwe tuyiziho. Icyo twashobora kuvuga
cyose kwaba ari ugukeka cyangwa kugereranya. Imana itubwira ho gato. Ariko yatubwiye
byinshi kugira ngo tubashe kuyizera.
“Imana yita ahumutse Ubutaka.” Mbega niki kindi yashakaga gukora? Birumvikana ko
yarimo itegura ahantu umuntu ashobora kuzaba, ahantu hashobora guturwa. Umuntu ntabwo
ashobora kuba mu mazi, nubwo hariho abizera ko twavuye mu mazi, no mu bimera byo mu
nyanja, nkuko twabibonye mbere, abandi batekereza ko twavuye ahandi gusa tubaho! Ariko
usanga ibitekerezo byabo bidafite ishingiro.
Imana iravuga iti “Ubutaka bumeze ubwatsi n’ibimera byose byerere imbuto ku butaka
zirimo utubuto twazo igiti cyose cyerere imbuto zikwiriye ubwoko bwacyo (Itang. 1:11).
Hano Imana irimo gutera imbuto kubera umuntu, dusanga ko kugeza igihe cy’umwuzure umuntu
yaratunzwe n’imbuto. Ntakindi yaryaga atari imbuto. Kuremwa kw’ibiti n’ibimera byarangiye ku
munsi wa gatatu.
Ubutaka bumeza ubwatsi, ibimera byose byera imbuto zikwiriye amoko yabyo, n’ibiti
byera imbuto zirimo utubuto twabyo, zikwiriye amoko yabyo. Imana ibona ko ari byiza.
Buragoroba buracya, uwo ni umunsi wa gatatu (Itang. 1:12-13).
UMUNSI WA KANE, UKWEZI, N’INYENYERI BIRABONEKA
Imana iravuga iti “Mu isanzure ry’ijuru habeho ibiva bitandukanya amanywa n’ijoro,
bibereho kuba ibimeneyetso no kwerekana ibihe n’iminsi n’imyaka, kugira ngo bivire isi
(Itang. 1:14).
Ntabwo Imana yaremye izuba n’ukwezi muri uyu mwanya. Byari bihasanzwe. Imana icyo
yakoze yabitegekeye igihe cyabyo.
Bibereho kuvira mu isanzure ry’ijuru kugira ngo bivire isi. Biba bityo.
Imana irema ibiva bibiri binini, ikiva kinini cyo gutegeka amanywa, n’igito cyo gutegeka
ijoro, irema n’inyenyeri (Itang. 1:15-16).
Kimwe cyose gifite igihe cyacyo mu munsi, izuba rihabwa ubwiza bwaryo nk’amanywa.
N’ukwezi guhabwa umurimo wako mwiza mu ijoro. Ntabwo nzi uko wowe ubifata, ariko jyewe
nabwiye umuntu ko ukwezi kugira umucyo mwiza mw’ijoro. Ukwezi kugaragara neza cyane
n’ijoro.
Hano mu gace kanyuma haravuga ngo, “Irema n’inyenyeri.” Uwo wari umurimo ukomeye.
John Wesley nawe yabisubiyemo ati, “Imana yaremye amajuru n’isi kandi ibirema bikwiriye.”
Imana “Irema n’inyenyeri nazo.”
Imana ibishyira mu isanzure ry’ijuru kugira ngo bivire isi,
Kandi bitegeke amanywa n’ijoro, bitandukanye umucyo n’umwijima, Imana ibona ko ari
byiza (Itang. 1:17-18).
Wamenya ko Imana ariyo yatandukanije hano, “Itandukanya umucyo n’umwijima.”
Kandi n’ubu tubona ko yakomeje kubikora! Hari abantu kugeza ubu bibaza bati ni irihe
tandukaniro riri hagati y’icyiza n’ikibi?” Nigute twamenya ko ikintu ari kibi? Imana iravuga
icyiza icyo ari cyo. Imana yashyizeho amategeko. Imana itandukanya umucyo n’umwijima,
kandi hariho itandukaniro rinini hagati y’ikibi n’icyiza. Niyo yashyizeho iryo tandukaniro, kandi
riracyariho na bugingo n’ubu kuko yatandukanije umucyo n’umwijima.
Buragoroba buracya, uwo ni umunsi wa kane (Itang. 1:19).
UMUNSI WA GATANU INYANSWA N’IBIFITE UBUGINGO
Imana iravuga iti, “Amazi yuzuremo ibyigenza byinshi cyane bifite ubugingo, kandi inyoni
n’ibisiga biguruke mu isanzure ry’ijuru (Itang. 1:20).
Ntabwo hano tubona ihindagurika ry’ibintu. Ibyo bivuga ko ibintu byose bitavuye mu kintu
kimwe ahubwo Imana yaremye kimwe ku kindi hanyuma buri kintu kivamo ikindi. Imana
iravuga iti, “Amazi yuzure ibyigenza byinshi,” umurongo ukurikira uravuga uti “nkuko amoko
yabyo ari.” Ijambo “amoko” ntabwo rivuga gutandukana, nkuko uwitwa Darwin abivuga,
ahubwo bivuga ibirenze ibyo. Nasomye ibyo umwanditsi umwe yavuze ko yashakaga irindi
jambo yakoresha mu mwanya wiryo. Umu professeur umwe niwe wavuze ko iri jambo
“ubwoko” rivuga ko byose byavuye ahantu hamwe bifite inkomoko imwe. urugero nimba yari
nk’inka imwe ni ukuvuga ko atariyo gusa ahubwo n’umuryango w’inka wose wahise ubaho.
Ndumva ari uko nashobora kubivuga. Imana yaremye imwe nkiyo, hanyuma izindi zose
ziyikomokaho, iryo twavuga ko ari iterambere ridasanzwe. Habayeho kujya imbere hanyuma no
kororoka.
Imana irema ibifi binini byo mu nyanja, n’ibintu byose byigenza bifite ubugingo, amazi
biyuzuramo nk’uko amoko yabyo ari. Irema n’inyoni n’ibisiga byose nk’uko amoko yabyo
ari, Imana ibona ko ari byiza (Itang. 1:21).
“Imana ibona ari byiza.” Tugomba kumenya ko icyo Imana yaremye cyose ari cyiza.
Imana ibiha umugisha, iti “Mwororoke mugwire, mwuzure amazi yo munyanja, inyoni
n’ibisiga byororke mu isi (Itang. 1:22).
Buragoroba buracya, uwo ni umunsi wa gatanu (1:23).
UMUNSI WA GATANDATU: IBIFITE UBUGINGO BY’AMATUNGO
Imana iravuga iti « Isi izane ibifite ubugingo, amatungo nkuko amoko yabyo ari,
n’inyamaswa zo mu isi nk’uko amoko yazo ari. » Biba bityo.
Imana irema inyamaswa zo mu isi nk’uko amoko yazo ari, n’amatungo nkuko amoko yayo
ari, n’ibintu byose bikururuka hasi nk’uko amoko yabyo ari, Imana ibona ko ari byiza
(Itang. 1 :24-25).
Ikindi twamenya kandi kuri iri jambo “Nkuko amoko yabyo ari” ni ukuvuga kavukire yabyo.
Hano tubona Imana itandukanya ubugingo bw’inyamaswa n’ubw’abantu, Imana iravuga iti,
« Tureme umuntu mu ishusho yacu ». Iki kiremwa gikomeye n’icyingenzi cyane kuko
cyabayeho mbere yacu rwose. Niwe sogukuruza wacu twese, jyewe nawe niho twakomotse uri
mwene data. Kandi ni ukuvuga ubwoko bwose bw’abantu niho bukomoka.
Isengesho
Mana isi n’ibiyuzuye byerekana imirimo y’amaboko yawe kandi byose bigaragaza gukomera
kwawe. Ndagushimiye ko ibiriho byose byaremwe na we kandi ubirema ari byiza. Ntawuhwanye
nawe wuzuye ubuhanga n’ubushoboza bitagereranywe n’uwo ariwe wese haba mu batubanjirije
abariho n’abazahoraho ntawakora nk’ibyo ukora. Icyubahiro, no gukomera ni ibyawe iteka
ryose mu izina rya Yesu Kristo. Amen!
Nshuti yanjye ndagushimiye ko wabanye nanjye uyu munsi, ndakurarikira kuzumva ikiganiro
cy’ejo aho nzakubwira ku bijyanye no kuremwa k’umuntu ni mpamvu Imana yamuremye ndetse
ikamutandukanye n’ibindi biremwa byose.
Amahoro n’umugisha biva ku Mana Data, n’Umwana wayo Yesu Kristo, n’umwuka Wera bibane

Ev.Parfait Ntamvutsa

Share:

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *